Tanzania yatengeneza Mbu wa Kisayansi wanaozuia Malaria

Na Mwandishi wetu, News Info Online

Katika hatua ya kihistoria kwenye mapambano dhidi ya malaria, wanasayansi kutoka Ifakara Health Institute (IHI) na Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu (NIMR), kwa kushirikiana na Imperial College London kupitia mpango wa Transmission Zero, wamefanikiwa kutengeneza mbu waliobadilishwa vinasaba nchini Tanzania wanaozuia kusambaa kwa malaria. Utafiti huo umechapishwa kwenye jarida la kimataifa la Nature.

Akizungumza kuhusu mafanikio hayo, Mkurugenzi wa Mpango katika IHI, Dkt. Dickson Wilson Lwetoijera alisema:
“Hii ni mara ya kwanza mbu waliobadilishwa vinasaba na wanaoendana na teknolojia ya gene drive kutengenezwa barani Afrika, na wanasayansi wa Kiafrika, kwa kulenga vimelea vya malaria vinavyosambaa katika jamii za ndani. Tunajivunia kuongoza ubunifu huu hapa nchini, tukitumia teknolojia za kisasa kukabiliana na moja ya changamoto kubwa zaidi za kiafya barani mwetu.”

Mafanikio hayo yanatajwa kuwa mfano mpya wa uongozi wa Kiafrika katika tafiti za afya duniani. Ushirikiano wa muda mrefu kati ya IHI na Imperial College London umewezesha mafunzo ya kizazi kipya cha wanasayansi wa Kitanzania katika biolojia ya molekuli, vinasaba vya mbu na usalama wa maabara.

Kwa upande wake, Profesa George K. Christophides wa Imperial College London alisema:
“Utafiti huu si kuhusu teknolojia pekee. Ni kuhusu uongozi, uwajibikaji na ushirikiano. Unaonyesha kile kinachowezekana pale taasisi za Afrika zinapoongoza na washirika wa kimataifa wanaposaidia.”

Kwa mujibu wa World Malaria Report ya WHO, Tanzania ni miongoni mwa nchi nne zinazochangia zaidi ya asilimia 50 ya vifo vya malaria duniani, huku asilimia 93 ya wananchi wake wakiwa hatarini kupata maambukizi.

Dkt. Lwetoijera alisema mradi huo unazingatia miongozo ya kimataifa ya WHO, CBD na IUCN pamoja na mfumo madhubuti wa udhibiti nchini. Alibainisha:
“Kwa kufuata miongozo ya kimataifa na mfumo mzuri wa udhibiti nchini, timu yangu inajiwekea ajenda yake katika vita dhidi ya malaria.”

Utafiti huo unajengwa juu ya mafanikio ya mwaka 2023, ambapo Transmission Zero ilitengeneza mbu wa kwanza waliobadilishwa vinasaba barani Afrika. Safari hii, wanasayansi wamebadilisha mbu Anopheles gambiae ili kuzuia ukuaji wa Plasmodium falciparum, kimelea kinachosababisha malaria, hatua inayopunguza uwezo wa mbu kusambaza ugonjwa.

Hii ina maana kwamba mbu bado wapo, lakini hawawezi kueneza malaria kwa sababu mabadiliko yanapita kutoka kizazi kimoja kwenda kingine.

Dkt. Lwetoijera aliongeza:
“Matokeo haya kwenye Anopheles gambiae yanafungua njia ya kupanua teknolojia hii kwa aina nyingine muhimu kama Anopheles arabiensis na Anopheles funestus, pamoja na mbu wanaosambaza magonjwa kama Dengue na Chikungunya.”

Utafiti huo ulifanyika katika maabara maalum ya MPL/CL3 iliyojengwa katika kampasi ya IHI, ikiwa na viwango vya juu vya usalama wa kibiolojia. Dkt. Lwetoijera alisema:
“Tunajenga imani kupitia mazungumzo, uwazi na ushirikiano na watu ambao maisha yao utafiti huu unalenga kuboresha.”

Aliongeza kuwa maabara hiyo imeiwezesha Tanzania kuwa na miundombinu na utaalamu wa kuendeleza sayansi ya gene drive barani Afrika:
“Tuna miundombinu, utaalamu na dira ya kuendeleza teknolojia hii ndani ya Afrika. Tumetengeneza nyenzo yenye nguvu inayoweza kuimarisha juhudi zilizopo za kudhibiti malaria.”

Licha ya matokeo ya kutia moyo, watafiti wanasema utafiti zaidi unahitajika kabla ya kufanyika kwa majaribio ya nje ya maabara. Hatua inayofuata itahusisha tathmini za kina za hatari, ushirikishwaji wa jamii na uratibu na mamlaka za udhibiti.

Akimalizia, Mpelelezi Mkuu wa Vinasaba kutoka Imperial College London, Dkt. Nikolai Windbichler alisema:
“Lengo letu ni kutoa nyenzo mpya itakayoongeza nguvu katika kutokomeza malaria Afrika, na hii ni hatua kubwa mbele. Tunataka kusonga kwa kasi sahihi—si haraka kiasi cha kuacha watu nyuma, lakini pia kwa uharaka wa kutambua kuwa malaria ni dharura.”